Lời khấn
Dịp sử dụng: Thường vào mùng 3 Tết (phổ biến nhất), sau Rằm tháng Giêng, khi kết thúc tang lễ hoặc sau tuần thất (49 ngày).
Ý nghĩa: Tiễn đưa tổ tiên về lại âm giới sau những ngày sum họp; tạ ơn tổ tiên đã về ngự trị và phù hộ cho con cháu trong dịp Tết Nguyên Đán; cầu bình an cho người ở lại và kết thúc một chu kỳ sum họp âm dương.
Thời gian cúng: Sáng sớm (5h-7h) hoặc chiều tối (15h-17h). Nên thực hiện trước khi mặt trời lặn.
Vị trí cung: Bàn thờ gia tiên tại gia đình.
Lễ vật chuẩn bị:
- Cỗ tiễn: Đĩa xôi gấc lớn, gà luộc nguyên con (gà trống hoa), bánh chưng hoặc bánh tét đã cắt miếng, 9 cái nem rán, 3 chung rượu trắng.
- Vàng mã: Bộ mũ áo quan (đủ kích cỡ cho tổ tiên), tiền vàng mã các loại, thần linh tài mã, ngựa và kiệu giấy (có người hầu), các vật dụng cá nhân bằng giấy nếu có.
- Lộc tiễn: Bát chè kho nhỏ, 3 lon nước ngọt, thuốc lá (nếu tổ tiên lúc sinh thời có dùng), trầu cau têm cánh phượng.
- Khác: Hương vòng (3 vòng), 9 bông hoa cúc vàng, 2 cây đèn dầu, giấy tiền xuất hành.
Nội dung văn khấn:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần; Ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại Vương; Ngài Bản xứ Thổ Địa phúc đức chính thần; Các Ngài Ngũ phương Ngũ thổ Long Mạch Tôn thần; Ngài Tiền hậu địa chủ tài thần. Con kính lạy chư vị Tổ tiên nội ngoại họ...
Tín chủ con là: ...................... Tuổi: .............. Ngụ tại: .................................
Hôm nay là ngày... tháng... năm... Nhân ngày lễ tiễn đưa, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật dâng lên trước án, kính cẩn thưa trình: Kính cáo chư vị thần linh, kính mời các cụ Tổ tiên nội ngoại đã về phù hộ con cháu trong dịp Tết Nguyên Đán, nay đã hết xuân, tín chủ con xin làm lễ tiễn đưa.
Kính mong các cụ phù hộ độ trì cho con cháu, ban cho gia đạo bình an, lộc tài dồi dào, sức khỏe dẻo dai, công danh thuận lợi. Con xin hứa giữ gìn gia phong, phát huy truyền thống, sống xứng đáng với tổ tiên.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Cẩn cáo!
Thủ tục thực hiện:
1. Lau dọn bàn thờ sạch sẽ trước khi bày lễ.
2. Bày mâm cỗ đầy đủ gồm cỗ mặn, hoa quả và lễ vật tiễn.
3. Thắp hương vòng, châm đèn dầu và vái 3 vái trang trọng.
4. Người chủ gia đình mặc trang phục chỉnh tề đọc văn khấn tiễn biệt.
5. Con cháu trong nhà lần lượt lạy tạ tổ tiên.
6. Hóa vàng mã theo thứ tự (ngựa và kiệu hóa trước, tiền vàng hóa sau).
7. Sau khi hóa xong, rắc một ít gạo muối ra sân và làm lễ tạ hoàn tất.
Kiêng kỵ cần tránh:
- Không nên thể hiện sự khóc lóc, buồn bã quá mức khi tiễn đưa vì quan niệm sẽ làm tổ tiên quyến luyến khó đi.
- Tuyệt đối không dùng đồ giả, hoa giả để cúng trong lễ tiễn quan trọng này.
- Người đang có tang sự trong gia đình không nên là người trực tiếp chủ trì lễ khấn.
Lưu ý:
- Sau khi cúng tiễn, có thể dùng nước lá bưởi để lau lại bàn thờ cho thanh tịnh.
- Một số địa phương có phong tục giữ lại một ít tro vàng mã đem thả xuống dòng sông sạch để 'gửi' cho người âm.
Đặc trưng vùng miền: Miền Bắc thường tiễn vào mùng 3 Tết với bánh chưng vuông; miền Trung thường tiễn muộn hơn (có khi sau Rằm tháng Giêng); miền Nam thường tiễn vào mùng 4 hoặc mùng 7 Tết với bánh tét và thịt kho tàu.